De utilitate horum pomorum

 
     

 

 
 
1
 
Omnibus his usus suus est, seu forte uoluptas
 
     
Quaeratur, seu certa salus, studiumque medendi,
 
     
Praecipue pueris. Semen lege. Conjice lectum
 
     
In cyatho, et latices ad summum infunde liquenteis,
 
 
5
 
Sub Ioue quos tacitae contingant frigora noctis.
 
     
Mane autem puero instilla, bibet acre uenenum
 
     
Lumbricis. Stomacho, mirum, medicabitur aegro.
 
     
Quin et arundineis mala ipsa liquoribus, ante
 
     
Arte quidem medicata coquunt, ac lenibus inde
 
 
10
 
Intingunt sucas, et uase madentia seruant
 
     
Auxilium latura, et opem languentibus aegris,
 
     
Regaleisque epulas nario affectura sapore.
 
     
Quid, quod et in calidis fornacibus igne tepenti
 
     
Saepe liquant lectos flores, et in horrea condune
 
 
15
 
Vitrea, odoratos latices, suffimina nota.
 
     
Saepe et fictilibus in lancibus imbre recenti
 
     
Dimensis spatiis, macerato cortice, melle
 
     
Contingunt, siculoue premunt concocta liquore,
 
     
Atque hos, atque alios conuertunt Citria in usus.
 
 
20
 
Caetera te antiqui doceant exculta Salerni
 
     
Pectora, queis arteis medicas monstrauit Apollo,
 
     
Queis rerum notae causae, quorum inclita in agris
 
     
Silua nitet, fulgentesque auro radiantia culta,
 
     
Ac nemora Hesperiis uinci indignantur ab hortis.
 
 
25
 
Hoc sat erit Nymphae Sebethides. O mihi siqua
 
     
E uobis, siqua Nymphae Sebethides, udam
 
     
Benaci de fonte ferat Permesida laurum,
 
     
Qua manes spargam magni senis, eque sepulchro
 
     
E liciam felicem umbram, ac uenerabile numen,
 
 
30
 
Quo nemora Italiae senserunt Pana canentem,
 
     
Et mirata suos requierunt flumina cursus,
 
     
Quo laetae in campis segetes, quo munera Bacchi,
 
     
Ditarunt colles, nec non caelestia dona
 
     
Stiparunt liquidas diuino nectare cellas.
 
 
35
 
Salue o et gregibus decus, et decus addite siluis,
 
     
Quoductante italae fremuere in bella cohortes,
 
     
Martiaque horrifico sonuerunt cornua cantu,
 
     
Audiit et Triuiae longe lacus, audiit et Nar,
 
     
Ac trepidae matres pressere ad pectora natos.
 
 
40
 
Salue iterum et nato felix et Mantua uate,
 
     
Felix et populis, et tanto principe felix,
 
     
Quo Gonsaga domus spoliis exultat optimis
 
     
Gallorum, cum excussa metu tremit itala tellus,
 
     
Summittitque humileis alpina ad gesa secureis.
 
 
45
 
Te duce discussere iugum Francisce superbum
 
     
Insubrium attonitae gentes, quique ora Timaui
 
     
Amne lauunt populi, quos et rigat Abdua diues
 
     
Gurgitibus, longe et cultis Mela inclitus aruis.
 
     
Per te a seruitio caput eximit accola Parmae,
 
 
50
 
Et quas saxosi uexat ripa aspera Rheni
 
     
Sollicitas urbes, quas et de montibus actis
 
     
Turbat Senus aquis, campo inferiore uagatus.
 
     
Et tibi nimbiferum inclinat caput Appenninus
 
     
Communi pro libertate, et fortibus ausis,
 
 
55
 
Teque et arundineo incinctus ueneratur amictu
 
     
Eridanus, late irriguis plaudentibus undis,
 
     
Pro decore Italiae, et Belgis belli arte repressis.
 
     
Macte animo Francisce, et macte ingentibus orsis,
 
     
Assurgit cui felici Campania tractu,
 
 
60
 
Assurgit latis uenerata et Daunia campis,
 
     
Quaeque nitet pigro tellus madefacta Galeso,
 
     
Quodque mare Italiam supra, quodque alluit infra.
 
     
Ecce autem insignis cantu, atque insignior armis,
 
     
Bellorum et laude, et multis spectata triumphis
 
 
65
 
Parthenope tibi laeta canit, quod te auspice, regno
 
     
Reddita sit, quodque e solio uenerabilis aureo
 
     
Imperitet populis, sublato et Marte triumphet.
 
     
Non tamen Hesperidumque hortos Berenicia rura
 
     
Idcirco, aut libycos tu dedignabere saltus,
 
 
70
 
Quos olim excisorque Hydrae, domitorque Leonis
 
     
Alcides adiit, quibus et splendescere iussit
 
     
Phormiadumque et agros, et littora iuncta Veseuo,
 
     
Quos et Sirenes scopulos, quae saxa frequentant.
 
     
Aequanique serunt colles, Meteiaque arua
 
 
75
 
Quosque secat Sileris frondoso margine campos,
 
     
Aenarie quos nostra colit, colit aspera et Ansur,
 
     
Atque Suessa uago Liris quam temperat alueo.
 
     
Nec mihi Naiades in tanti parte laboris
 
     
Abnuerint uiridem salicis de fronde coronam,
 
 
80
 
Nec mihi culta suos neget Antiniana recessus,
 
     
Queis superat uites Hermi, atque rosaria Pesti,
 
     
Quaeque et Idumaeas mittunt palmaria bacas.
 
         




Pontanus, Iohannes Iovianus: De Hortis Hesperidum Libri Duo siue De Cultu Citriorum. Dins: Ioviani Pontani Opera. Venetiis in ædibus heredum Aldi Manutij, & Andreæ Soceri, mense Augusto MDXXXIII. Pàg. 137r-158v